Zwyczaje wielkanocne

Ciąg dalszy z poprzedniej strony

Wielki Poniedziałek

Wspominamy namaszczenie Chrystusa w Betanii w domu Marty i Marii oraz Łazarza, Chrystus spowodował śmierć drzewa figowego, gdyż nie znalazł na nim owoców, a jedynie same liście

Wielki Wtorek

Wspominamy zapowiedź zdrady Judasza i zaparcia się Piotra, Jezus podczas polemik ze starszyzną żydowską zapowiada zniszczenie Jerozolimy, koniec świata, który zamknie dzieje ludzkości oraz najważniejsze wydarzenie - swoje Zmartwychwstanie.

Wielka Środa

Wspominamy zdradę Judasza, Sanhedryn na tajnej naradzie postanawia zgładzić Jezusa, do czego przyczynia się Judasz, który zawierając pakt z radą żydowską zdradza Mesjasza za 30 srebrników. Obiecuje tym samym śledzenie Chrystusa, a gdy Ten będzie sam – zawiadomienie rady i ułatwienie pojmania Chrystusa.

Wielki Czwartek

Od Wielkiego Czwartku panuje w domach podniosła atmosfera. Wieczorem nikt nie wykonuje już żadnych prac domowych. Wszyscy w miarę możności udają się w świątecznych strojach na Mszę Św. Ostatniej Wieczerzy. Msza ta ma niecodzienny charakter: rozpoczyna się we wspaniałej oprawie muzycznej, lecz w połowie milkną organy i dzwonki, a ministranci od tego momentu posługują się drewnianymi kołatkami. Czytania i modlitwy koncentrują się wokół Ostatniej Wieczerzy, którą Chrystus spożył ze swymi uczniami, ustanawiając Sakrament Eucharystii, a także zdradę Judasza, aresztowanie i uwięzienie Chrystusa. Najświętszy Sakrament jest umieszczany procesyjnie w kaplicy ciemnicy (więzienia).

Wielki Piątek

W Wielki Piątek wieczorem po pracy ponownie całe rodziny udają się do kościoła, tym razem na Liturgię Męki Pańskiej, wspomnienie zbawczego dzieła Męki i Śmierci Pana naszego Jezusa Chrystusa. Ten dzień to dzień bez Mszy Św. Nie gra się na organach, a kapłani modlą się w szatach żałobnych. Kulminacyjnym momentem Liturgii jest oddanie przez wszystkich obecnych czci krzyżowi, do którego kolejno podchodzą i całują przyklękając. Wspomina się proces pokazowy Chrystusa i Jego bezpodstawne skazanie na ukrzyżowanie ze szczególnym okrucieństwem, śmierć na krzyżu i złożenie w grobie. Symbolicznie następuje przeniesienie Najświętszego Sakramentu do kaplicy Grobu Pańskiego.

Natomiast rankiem w Wielki Piątek w wielu miejscowościach wystawiane są pod gołym niebem misteria Męki Pańskiej. Ludowi aktorzy dziedziczą swe role często po ojcach i dziadach. Miesiącami odbywają się próby. Miejscowi rzemieślnicy przygotowują akcesoria: zbroje rzymskich rycerzy, stroje z owego czasu, elementy dekoracji. Ludzie zjeżdżają się na misteria z okolicznych wiosek, czy nawet z odległych zakątków Polski. Niektóre misteria są wystawiane z ogromnym rozmachem. Zaczynają się od szóstej rano, a kończą w południe. Widzowie stają się uczestnikami przedstawianych wydarzeń, śpiewają pieśni wielkopostne, do głębi przeżywając Mękę i Śmierć Pańską.

Wielka Sobota

W Wielką Sobotę od rana dzieci i dorośli udają się do kościoła, by poświęcić pokarmy, które będą spożywane w dni świąteczne, a także by zaczerpnąć zapas wody święconej na kolejny rok. Do poświęcenia przynoszą między innymi pisanki, gotowane jajka, kunsztownie malowane od samego rana. W wielu regionach Polski malowanie pisanek to także element ludowej tradycji. Po poświęceniu pokarmów wszyscy nawiedzają też Grób Pański, przy którym wartę honorową trzymają strażacy bądź żołnierze. W niektórych miejscowościach warty zaciągają strażnicy w strojach historycznych (rzymskich, polskich lub tureckich, w zależności od lokalnej tradycji).

W ten dzień lub następny rolnicy idą do obór i wychodzą na pole, by poświecić wodą świeconą bydło, trzodę i zasiewy.

W Kościele to dzień żałoby. Ołtarz, z którego zdjęto szaty w Wielki Piątek, pozostaje nie nakryty.

Nie sprawuje się żadnej liturgii.

Wielka Noc Oczekiwania

Po zmroku rozpoczynają się przygotowania do obchodów Zmartwychwstania Pańskiego. Ksiądz poświęca się ogień, od którego wierni zapalają świece, i poświęca wodę. Następnie, o ile są w parafii dorośli katechumeni, następują chrzty. Jeśli ich nie ma, wierni odnawiają przyrzeczenia chrzcielne. Jeśli obchodzi się tzw. pełną paschę, wierni rozchodzą się do domów, by co dwie / trzy godziny schodziła się część parafian, by słuchać kolejnego czytania przez wyznaczonego na daną godzinę lektora z proroctw starotestamentalnych, zapowiadających najwyższą ofiarę Chrystusa i Jego chwalebne zmartwychwstanie. Tak trwa czuwanie na zmiany do poranka Niedzieli Zmartwychwstania.

Niedziela Wielkanocna

Niedziela Wielkanocna rozpoczyna się od Rezurekcji – Mszy Św. Zmartwychwstania Pańskiego rozpoczynającej się od uroczystej procesji z Najświętszym Sakramentem wokół kościoła na znak, iż Jezus Chrystus, okrutnie zamordowany, powstał z martwych. Towarzyszy jej bicie dzwonów, a w wielu parafiach grają ludowe orkiestry. Gdzieniegdzie panuje zwyczaj strzelania petardami.

Po Rezurekcji rodziny zasiadają do wielkanocnego śniadania. Jest to najbardziej uroczysty posiłek w ciągu tych świąt i najbardziej uroczyste śniadanie w ciągu roku. Po południu lub wieczorem rozpoczynają się wizyty u krewnych i znajomych mieszkających w pobliżu.

Poniedziałek Wielkanocny

Poniedziałek Wielkanocny nazywany jest lanym poniedziałkiem lub śmingusem-dyngusem. W części Polski panuje zwyczaj oblewania wodą panien na wydaniu przez kawalerów ubiegających się o ich względy. W innych dynguje się panny – chłosta się im nogi witkami lub gałązkami jałowca. Panuje ogólna wesołość, a panny niby to uciekają, ale chętnie dają się dogonić. Niestety, w miastach, gdzie nastąpiło zerwanie z pierwotną tradycją, grupy młodzieży leją wodą kogo i co popadnie, stwarzając czasem wręcz niebezpieczne sytuacje na drogach.

W kościele księża szczególnie obficie kropią parafian wodą święconą.

Tego dnia obdarowuje się w niektórych regionach dzieci prezentami „od zajączka”.

Wtorek Wielkanocny

To trzeci dzień uroczystych obchodów Zmartwychwstania Pańskiego. W dawnej Polsce tego dnia panny dyngowały kawalerów - odwzajemniając się za Poniedziałek.

Oktawa Wielkanocna

Zwana jest także Białym Tygodniem. W wielu miejscach odbywają się codziennie procesje wielbiące zmartwychwstanie Chrystusa.

Biała Niedziela / Niedziela Miłosierdzia Bożego

To dzień wspomnienia niewiernego Tomasza, który uwierzył w zmartwychwstanie dopiero wtedy, gdy dotknął żywego Chrystusa.

Wniebowstąpienie Pańskie

Okres radości ze Zmnartwychwstania trwa czterdzieści dni do czwartku Wniebowstąpienia.

Zesłanie Ducha Świętego

Po Wniebowstąpieniu Chrystusa dziesięć dni Apostołowie czekali na Pocieszyciela - Ducha Świętego, którego jak obiecał zesłał Chrystus w dniu tzw. Pięćdziesiątnicy - 50-tego dnia po Zmartwychwstaniu.

Zwyczaje wielkanocne

W Niedzielę Wielkanocną i Poniedziałek oraz Wtorek Wielkanocny ludzie w niektórych regionach Polski pozdrawiają się słowami „Chrystus zmartwychwstał”, na co odpowiadają „Prawdziwie zmartwychwstał”. W kościołach i domach śpiewa się pieśni wielkanocne. Choć jest ich w Polsce ponad sto, to jednak na ogół znane są tylko lokalnie. W przeciwieństwie do kolęd, nie są one propagowane na płytach, stąd i ze znajomością melodii bywa różnie. Jedynie „Chrystus zmartwychwstan jest”, „Wesoły nam dzień dziś nastał”, „Zwycięzca śmierci” i „Otrzyjcie już łzy” są popularne w całej Polsce. Za to mają po kilkanaście zwrotek, które poetycko ujmują ostatnie rozdziały Ewangelii.

Oktawa Wielkiej Nocy to także tradycyjny okres powstrzymania się od oglądania telewizji (podobnie jak Wielki Tydzień).

Znaczenie Świąt Wielkanocnych w Polsce

Święta Wielkanocne mają dla Polaków od stuleci ogromne znaczenie. Przypominając niezwykłe wydarzenie w historii ludzkości, wydarzenie zmartwychwstania Chrystusa, napełniają nadzieją i przekonaniem, że przemoc i nieprawość nigdy nie odniosą ostatecznego zwycięstwa nad człowiekiem dobrym i sprawiedliwym. Wyraża to symbolicznie stawiany na stole wielkanocnym baranek z chorągwią zwycięstwa – przypominając Chrystusa, który został zabity jak niewinny baranek, ale ostatecznie odniósł zwycięstwo nad swymi oprawcami.

Jednocześnie uświadamiają, jak cenne jest życie w światłości, w prawdzie Bożej, w wolności od grzechu. Tak jak grzech Adama zamknął mu i potomnym bramy raju, a z życia na ziemi uczynił dla ludzkości czas znoju i płaczu, tak iż nawet nie rozpoznała swego Zbawcę i wolała cierpieć na skutek swych win niż się nawrócić, tak i w naszej historii ciężkie grzechy władców (Bolesława Śmiałego, Kazimierza tzw. "Wielkiego"), czy też grzechy połączone z otwartą zdradą stanu (August II Mocny, August III, Stanisław August) uczyniły z kraju mlekiem i miodem płynącego kraj nędzy i rozpaczy. Ale jak Chrystus odmawiający przy krzyżowaniu picia zmartwychwstał, tak Polska zmartwychwstała z grobu rozbiorów, gdy zakwitły u nas krokusy trzeźwości dzięki pracy takich kapłanów jak Bł. ks. Bronisław Markiewicz. I w duchu tego zmartwychwstania - Chrystusa i Polski - świętujmy w tych dniach wolni od szatańskich pokus "łatwej przyjemności", która potem okazuje się piekielną udręką. Christus vincit, Christus regnat, Christus imperat.

Robert

[Wykorzystano materiały pierwotnie przygotowane przez autora (wraz z tłumaczeniem na niemiecki) na wyjazd w ramach projektu Commenius LO im. WP w NDM]