Tradycje abstynenckie w Polsce

Pałowani pijacką propagandą

Niewielu ludzi dziś pamięta, że w latach 1949-1990 istniały dwa państwa niemieckie: NRD i NRF. Czym się różnił język enerdowski od enerefowskiego? Łatwo było to poznać: w czasie dowolnego 10-minutowego przedziału czasowego w radio czy telewizji w języku enerdowskim padało jedno z trzech słów kluczowych, rzadko występujących w języku enerefowskim: Marks, Engels lub Lenin.

Kraje socjalistyczne w owym czasie były dość do siebie podobne ideologicznie. Toteż i w polskim radiu czy telewizji onych czasów w czasie dowolnego 10-minutowego przedziału czasowego padało jedno z trzech słów kluczowych, charakterystycznych dla ustroju socjalistycznego, ale nie były to slowa: Marks, Engels i Lenin, lecz zamiast nich dominowała trójca: piwo, wino, wódka. Czy zmiana ustroju coś w tym zakresie zmieniła? Jak podają statystyki za rok 2016, w mediach codziennie nadaje się 7 godzin reklam napojów alkoholowych. Czyli jak odliczymy 8 godz. na sen, to co trzecia minuta programu składa się z reklamy alkoholu.

Często słychać powiedzenie: "Człowiek/Polak nie wielbłąd, napić się musi". Skoro tak, to dlaczego pazerne na pieniądze koncerny monopolowe tyle forsy marnują na reklamę alkoholu, zamiast zarządowi firmy jeszcze po jednym pałacyku na Florydzie zafundować? Przecież nie ma bilbordów "Kupcie chleb", a i tak chleb się sprzedaje. A może jednak z alkoholem nie jest tak jak z chlebem. Gdyby Polaka zostawić samego sobie, to może by nic nie pił? Może zachowywałby się jak ten wielbłąd?

Aby poprawnie odpowiedzieć na to pytanie, najpierw zastanówmy się, o jaką stawkę chodzi. Przychody ze sprzedaży alkoholu to tyle samo, co jedna dziesiąta budżetu naszego państwa. Czyli rocznie około stu tysięcy domków jednorodzinnych. A straty materialne (zniszczone mienie, absencje, odszkodowania, zapomogi itd.) są wielokrotnie większe. Jakże kwitłaby gospodarka bez tego marnotrawstwa. Zaś rodziny dręczone problemem alkoholowym same mogą sobie odpowiedzieć, co eliminacja tego problemu by dla nich oznaczała.

Zatem nie łudźmy się - skoro my tych pieniędzy nie mamy, to ma je ktoś inny. Ktoś te pieniądze nam systematycznie zabiera. A komu może kto zabrać pieniądze bez cienia protestu? Tylko pan swemu niewolnikowi.

U nas w Narodzie nie wszyscy palą się do niewolnictwa. Stąd rozwijał się ruch oporu..

Trzeźwość naturalnym stanem człowieka

Powody tego oporu wydają się mieć naturę biologiczną. Niektórzy medycy eksperci twierdzą, że Słowianom wódka nie smakuje ("trzącha" nimi), ponieważ nie mają genu alkoholizmu. Stąd aby mieć "humorek", muszą dużo wypić, a to szkodzi mocno organizmowi. Dlatego organizm broni się jak może, co w sferze zachowań przejawia się generalnie niechęcią do alkoholu.

Jeżeli tylko Polak wydostanie się spod nacisków na picie, przestaje pić. Mamy tu wiele przykładów historycznych. Przypomnijmy niektóre:

  1. Pijaństwo było na Górnym Śląsku (zabór pruski) prawdziwą plagą społeczną w pierwszej połowie XIX w. W uroczystość Matki Boskiej Gromnicznej 1844 r. ks. Alojzy Ficek, wraz o. Szczepanem Brzozowskim, franciszkaninem, ogłosił, iż pragnie wprowadzić w swej parafii abstynencję od wódki i napojów spirytusowych. Efekt? Do końca roku 1844, a więc zaledwie w ciągu kilku miesięcy, właściciele śląskich gorzelni zlikwidowali 300 (!) przedsiębiorstw produkujących wódkę, zmalała też znacznie liczba przestępstw. (za http://www.trzezwosc.nonpossumus.pl/)
  2. Bractwa trzeźwościowe w zaborze rosyjskim odnosiły takie sukcesy w pracy trzeźwościowej, że osławiony car rosyjski Mikołaj I "Pałkin" wydał nakaz ich rozwiązania, uzasadniając swą decyzję wręcz groteskowym stwierdzeniem, że chcą ograniczyć wolność podległego mu ludu. Wolność w piciu wódki bez ograniczeń. (za http://www.polonica.net/Czarna_Legenda_6.htm)
  3. W okresie 1875 - 1914 spożycie alkoholu zmniejszyło się o połowę, z 9 do 4.5 litrów czystego spirytusu na statystycznego mieszkańca. (Anna Wasak, Ocalić Polskę od pijaństwa, Nasz Dziennik)
  4. Poniekąd potwierdzając przepowiednię błogosławionego ks. Bronisława Markiewicza "Albo Polska będzie trzeźwa, albo jej nie będzie wcale", Polska odzyskała niepodległość w 1918 r dnia 11 listopada - w dzień wspomnienia św. Marcina, patrona abstynentów.
  5. W okresie międzywojennym, który charakteryzował się dynamicznym rozwojem polskiego kapitału (udział polskiej własności wzrósł z 20% do 90%), praca trzeźwościowa doprowadziła do stanu, gdy spożycie alkoholu było poniżej 1 l na głowę (0,7 l w 1937 r).
  6. W roku 2001 Polska była w grupie dwóch krajów europejskich o najniższym spożyciu alkoholu na głowę mieszkańca (spożycie w Polsce wynosiło na głowę 6,7 l w przeliczeniu na 100% alkohol, a w Unii Europejskiej jedynie w Szwecji było lepiej, bo 4,9 l na głowę, zaś w innych krajach, jak Niemcy – 10,2 l, Francja - 10,5, Irlandia - 10,8, Luksemburg - 12,4 litra na głowę) (za http://www.qcm2.quicksilver.pl/img/27/Analiza%20rynku%20spirytusowego%20w%20Polsce%20-%20Raport.pdf, tabela 17 str.18, oraz rysunek 5 str.17)
  7. Około roku 2007 struktura spożycia alkoholu wyglądała w Polsce mniej więcej następująco:

    Struktura dorosłej części społeczeństwa polskiego ok. roku 2007

    W praktyce oznacza to, że dla ok. 60% ludności alkohol mógłby wcale nie istnieć. Pierwsze dwie katogorie, kategorie ludzi prowadzących trzeźwy styl życia, w swej liczności zbliżone są do kręgu słuchaczy Radia Maryja, gdzie alkoholu się nie reklamuje ani jawnie ani skrycie. 80% ludności pije wyraźnie poniżej średniej krajowej.

Przypomnijmy, że tradycje abstynenckie w Polsce sięgają czasów króla abstyneta Władyslawa Jagiełło (1362-1434), którego zapamiętano tytułem wylania do jeziora win krzyżackich po wspaniałym grunwaldzkim zwycięstwie. Jeszcze za czasów młodości Sl.B. ks. Piotra Skargi (1536-1612) napojem zdrowych ludzi w Polsce była woda źródlana.

Można w tym miejscu zreasumować: Naturalnym stanem człowieka jest stan trzeźwości. Nie ma racjonalnego powodu, dla którego stan ten człowiek chciałby zmieniać.

Nie ma świętości bez trzeźwości, nie ma trzeźwości bez świętości

Stąd ewidentne jest, że ku głupocie picia popychają człowieka duchy nieczyste, co zresztą widać po owocach: rozwody, zabijanie ludzi przez pijanych kierowców, zdrady małżeńskie, włamania do sklepów, by mieć co wypić, znęcanie się nad dziećmi itd.

Siły zła działają w sposób zorganizowany i systematyczny. Przeciwdziałać im można tylko w sposób systematyczny i zorganizowany. Dlatego tak ważną role odgrywają powstające i odradzające się ruchy trzeźwosciowe, oparte o fundament katolickiej wiary. Dlatego w wysiłkach na rzecz trzeźwości ważna jest chrześcijańska formacja. Ale także dobre uczynki, takie jak modlitwa (o wytrwanie w abstynencji dla siebie i najbliższych, o dobrych abstynenckich małżonków dla dzieci, o stałą trzeźwość dla całego Narodu, o uwolnienie uzależnionych z nałogu), post (czyli niekorzystanie z własnych możliwości korzystania życia, choć to korzystanie nie byłoby grzechem, na rzecz służenia bliźniemu, jako ofiara dla Boga), jałmużna (ofiara ze swego wysiłku na rzecz promocji postaw trzeźwościowych).

Wysiłki na rzecz trzeźwości nie ograniczają się do rzeczywistości materialnej, lecz szereko wkraczają w wymiar duchowy, wymiar walki o świętość. Dostrzegał to już Sł. B. ks. Piotr Skarga. W Kazaniach Sejmowych ubolewał, iż po przyściu do Polski protestantyzmu, czyli wiary z gruntu fałszywej, ludzie przestawili się z wody źródlanej na wino, piwo, wódkę. Słowem upadek wiary pociąga za sobą upadek obyczajów.

Natomiast skutki przeciwstawiania się temu złu są blogosławione. Bóg za dobre czyny także w tej dziedzinie nagradza człowieka chwałą niebios, czego dowodem jest wynoszenie do chwały ołtarzy przez Kościół wielu działaczy trzeźwościowych, do których należą m.in.:

Błogosławiony ojciec Honorat Koźmiński (1829-1916)
znany z powoływanych przez niego zgromadzeń ukrytych, tzw. "bezhabitowych", z których niektóre miały wpisane w swoje zadania apostolskie działalność trzeźwościową, jak np. istniejące do dziś Zgromadzenie Służek Najświętszej Maryi Panny Niepokalanej. Nawiązywało ono do objawień Matki Bożej w Gietrzwałdzie, która wezwała wiernych do wyrzeczenia się pijaństwa. (za http://www.trzezwosc.nonpossumus.pl/)
Błogosławiony ks. Bronisław Markiewicz (1842-1912)
dostrzegał niebezpieczeństwa płynące z nadmiernego używania alkoholu i usilnie starał się temu zjawisku przeciwdziałać. Swoją antyalkoholową działalność prowadził przede wszystkim na polu parafialnym w czasie pracy duszpasterskiej. Wielkie znaczenie miała tu również jego walka literacka o trzeźwość każdego Polaka, polskich rodzin, całego narodu i świata. Ks. Markiewicz w swej literackiej działalności antyalkoholowej wyakcentował szczególną rolę Kościoła w pracy o trzeźwość jednostek i narodów. Kształtowanie postaw trzeźwości wymaga ustawicznego oddziaływania i konsekwentnego kontynuowania. Uważał, że zwalczanie alkoholizmu jest sprawą najpilniejszą, niezbędną i konieczną. (za http://www.trzezwosc.nonpossumus.pl/)
Błogosławiony ks. Ignacy Kłopotowski (1866 - 1931)
wydawał dziennik "Polak-Katolik" oraz inne pisma skierowane do warstw najbiedniejszych. Wielokrotnie dostrzegał zagrożenia polskiego katolicyzmu, zwłaszcza ludowego, ze strony sekt świeckich jak i mariawickich, i poprzez katechezę medialną dążył do nawracania, zachęty do walki z grzechem, do wzrastania w cnotach. Do prostych ludzi przemawiał prostym, zrozumiałym dla nich językiem, starając się osadzać ich wiarę na mocnych fundamentach ewangelicznych i zdrowej doktrynie katolickiej. Głosił zawsze prawdę, nawet jeśli wiedział, że napotka opór. Propagował takie cnoty jak patriotyzm, pracowitość, uczciwość, ofiarność, odpowiedzialność, trzeźwość, czystość obyczajów, pobożność. Zwalczał wszelkie patologie w życiu społecznym, szczególnie gorąco występując przeciw prywacie, wyzyskowi, alkoholizmowi, wszelkim nadużyciom. Ideały, które głosił, sam wcielał w życie.
Błogosławiony ks. Józef Czempiel (1883-1942), męczennik
odpowiedziałny za Ruch Trzeźwościowy w diecezji katowickiej, zwolennik radykalnych form walki o trzeźwość mieszkańców Śląska, uważając, że tylko abstynencja może obudzić i uratować zagrożone pijaństwem masy robotnicze. Pochodził z domu wolnego od nałogów. Jego ojciec nie miał w zwyczaju opuszczać rodziny dla kolegów w karczmie. Problem alkoholizmu należał jednak już od dawna do głównych chorób społeczności śląskiej. Postanowił żyć w pełnej abstynencji. Decyzji tej pozostał wiemy do końca życia. W Rudzie udało mu się wznowić aktywność Stowarzyszenia Wstrzemięźliwości. W powołanym przez niego Stowarzyszeniu Abstynentów znalazło się niebawem około 800 parafian. W 1910 roku z jego inicjatywy powstała jedna z pierwszych na Śląsku poradni dla alkoholików. W parafii rudzkiej przyczynił się do wyleczenia około 70 alkoholików. Był pierwszym prezesem Katolickiego Związku Abstynentów (od 1923 roku), powołanego na Zjeździe Katolickim w Królewskiej Hucie. Prezesował katowickiemu Kołu Księży Abstynentów (od 1924 roku), przewodził Śląskiej Lidze Przeciwalkoholowej. Wchodził w skład Zarządu Głównego Związku Stowarzyszeń Katolików Abstynentów (1924). W 1925 roku współorganizował w Katowicach VI Kongres Przeciwalkoholowy. W 1931 r. na X kongresie Przeciwalkoholowym zaproponowano mu wygłoszenie referatu pt. Ratowanie alkoholików w parafii. Opiekował się klerykami-abstynentami w Śląskim Seminarium Duchownym w Krakowie. Był członkiem Komisji dla zarządu majątku Seminarium Duchownego (1927). W parafii wydał Zbiór pieśni przeciwalkoholowych, religijnych, narodowych i towarzyskich. Zbiorek ma charakter podręcznego śpiewnika na wszelkie okazje - od liturgicznych po typowo biesiadne. (za http://www.trzezwosc.nonpossumus.pl/)
Błogosławiony brat Fidelis Chojnacki (1906-1942), męczennik
bardzo zaangażowany w pracę nad otrzeźwieniem narodu, pracę nad przywróceniem społeczeństwu osób uzależnionych (za http://www.trzezwosc.nonpossumus.pl/)
Błogosławiony Ks. Władysław Findysz (1907-1964), męczennik
napominał swych parafian, że rodzinie potrzebne jest Boże błogosławieństwo, udzielane podczas sakramentalnego ślubu, by mogła ona prawidłowo funkcjonować. W 1963 roku ks. Findysz włączył się z parafią w ogólnopolską akcję związaną z soborem. Wierni mieli ofiarować „soborowy czyn dobroci” za biskupów obradujących w Watykanie. Proboszczowi trudno było mówić po operacji tarczycy, wysłał więc do parafian listy. Jeśli gdzieś ojciec pił, a jego dzieci chodziły głodne, to wśród propozycji różnych „soborowych czynów” wpisywał: „trzeźwość”.
Świety Papież Jan Paweł Drugi (1920-2005)
o którym piszemy szerzej w innych częściach serwisu.
Św. ks. abp Zygmunt Feliński (1822-1895)
będąc arcybiskupem warszawskim zasłynął jako krzewiciel bractw trzeźwości, które miały za zadanie stworzyć nowe pokolenie ludu prawdziwaie wiernego, trzeźwego, uczciwego i moralnego. Sam osobiście wizytował bractwa kładąc nacisk na dożywotnią abstynencję od alkoholu.
Św. ks. abp Józef Bilczewski (1860-1923)
W 1906 nakazał, by dzieci przystępujące do I komunii św. składały przyrzeczenie abstynencji do 20 roku życia (ta praktyka trwa w diecezjach polskich do dnia dzisiejszego). Polecił także tworzyć kółka abstynenckie wśród duchownych przy Stowarzyszeniach Św. Wincentego a Paulo. Ponadto szerzył ideę dobrowolnej abstynencji, w wyniku czego powstały 1906 Koło Abstynentów wśród alumnów seminarium oraz 1907 Związek Księży Abstynentów dla Galicji i Bukowiny.
Św. ks. bp Józef Sebastian Pelczar (1842-1924 )
Zwołany przezeń w 1908 synod diecezji przemyskiej poleca, by przy każdym bractwie wstrzemięźliwości powstawały w parafii oddziały abstynenckie.
bł. ks. Michał Sopoćko (1888-1975)
Abstynent. Nie pił, nie częstował i w swojej obecności nikomu nie pozwalał spożywać alkoholu. Autor przedwojennej ustawy o wychowaniu w trzeźwości. W Kole Księży Abstynentów w Wilnie, założonym w 1927 roku, pełnił funkcję sekretarza. Pisał wiele artykułów o abstynencji przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Po wojnie nawrócił dziesiątki tysięcy do abstynencji, za co go władza ludowa wyrzuciła z państwowego Komitet Walki z Alkoholizmem, bo ... sprzedaż alkoholu znacząco spadła.

Świętość innych osób, zabiegających o trzeźwość Narodu, jak np. ks. Blachnickiego (1921-1987), ks. Prymasa Wyszyńskiego (1901-1981), ks. Szumana jest przedmiotem dociekań Kościoła.

Warto wspomnieć mniej znanych kapłanów, walczących o trzeźwość Narodu w okresie zaborów: ks. Józef Szafranek z Bytomia, ks. Leopold i Ludwik Markiewka (bracia) i o. Szymon Brzozowski. Ks. biskup tarnowski Józef Grzegorz Wojtarowicz (1791-1875). zakładał na terenie swojej diecezji liczne "Towarzystwa Trzeźwościowe", które były w Tarnowie zupełnie nieznane wcześniej, gdzie zachęcał wiernych do abstynencji lub do ograniczenia spożywania trunków.

Jak możemy dowiedzieć się z książki "O ruchu trzeźwościowym w Diecezji Chełmińskiej w latach 1848-1939" - autorstwa ks. prał. dr. Bogusława Głodowskiego czy z jego artykułu w "Studia Gdańskie 2010 /26 / 143-158" p.t. "Zaangażowanie duchowieństwa katolickiego w ruch trzeźwościowy na Pomorzu przed 1920 rokiem", głównym organizatorem ruchów trzeźwościowych na Pomorzu był Kościół Katolicki, ponieważ pod zaborami w administracji nie pracował praktycznie żaden Polak. Z powodu plagi pijaństwa na terenach zaboru pruskiego już w latach 30-tych XIX w. władze podjęły akcję promocji trzeźwości i towarzystw trzeźwościowych. Zapoczątkowany wtedy ruch rozrastał się mimo trudności związanych z Wiosną Ludów, wojną 1870, Kulturkampfem i Hakatą. Po wojnie 1870 roku władze zaborcze wycofały się z popierania bractw trzeźwości, traktując je wręcz jako ośrodki dywersyjne. Od tego czasu jedyną strukturą zaangażowaną w otrzeźwienie mieszkańców stał się Kościół katolicki. Szczególny czas rozwoju tych dzieł przypadł na okres po odzyskaniu niepodległości w 1918 rP. Dzięki zaangażowaniu duchowieństwa katolickiego Bractwa Trzeźwości działały w 233 parafiach (na 274) w Diecezji Chełmińskiej. Na czele ruchu trzeźwościowego stał sam biskup chełmiński Augustyn Rosentreter. W 1920 roku stworzył on dla nich Sektretariat Generalny w siedzibie dziecezji. W nowo erygowanych parafiach postawały natychmiast takie bractwa. Bractwo Trzeźwości w Chyloni powstało w 1912, na 3 lata przed mianowaniem tu proboszcza.

W sąsiedniej diecezji, czyli diecezji gdańskiej kluczową postacią w działalności trzeźwościowej był ks. prał. dom. J.Ś. Magnus Ignacy Bruski (1886-1945) w latach 1934-1938 wikariusz generalny i de facto sprawujący władzę w diecezji, ktorej biskupa niemieccy włodarze Wolnego Miasta Gdańska nie chcieli dopuścić do sprawowania urzędu. Ks. Bruski sam był abstynentem od alkoholu i nie palił papierosów i w duchu takiej postawy wychowywał powierzonych jego opiece kleryków i kapłanów, zarówno w swej funkcji jako wikariusz generalny jak i potem jako proboszcz. Ta postawa osobista nie pasowała żadną miarą nazistowsko-socjalistycznym aktywistom i w 1938 roku zmusili jego jak i popierającego go biskupa do rezygnacji z urzędu.

Patronem wielu dzieł trzeźwościowych był męczennik II wojny światowej św. Maksymilian Maria Kolbe, który trzeźwość propagował przez różne dzieła, szczególnie na łamach "Rycerza Niepokalanej". Po drugiej wojnie światowej ideę abstynencką krzewią misjonarze trzeźwości, jak ks. Michał Żukowski, ks. Wiesław Osmólski, ks. Antoni Cząstka, o. Benignus Jan Sosnowski (OFMCap), ks. Stefan Tarasiuk (SVD), bł. ks. Michał Sopoćko, ks. Henryk Korża oraz działacze: dr Józef Rybicki, doc. Zbigniew Wierzbicki, dr Aleksandra Majewska, ks. Władysław Padacz i in. Delegatami d/s Trzeźwości z ramienia Episkopatu Polski byli kolejno biskupi: Piotr Dudziec, Henryk Strąkowski, Jan Mazur. Następnie ks. bp Antoni Dydycz oraz ks. bp Tadeusz Bronakowski przewodniczyli Zespołowi Apostolstwa Trzeźwości Episkopatu. (za "Ruch abstynencki na świecie" http://trzezwosc.ovh.org/index.php?name=Sections&req=viewarticle&artid=11&page=1)

Czy można zostać świętym nie pijąc, a do tego głosząc abstynencję?

Pomińmy tu milczeniem postać Św. Jana Chrzciciela, patrona abstynentów, czy też tłumaczenie hebrajskiego słowa "nazarejczyk" i przejdźmy do głównej armaty wytaczanej przeciw trzeźwości w ogóle, a przeciw weselom bezalkoholowym w szczególności: cudu w Kanie Galilejskiej.

Faktycznie opis cudu w Kanie Galilejskiej to poważna zagwozdka dla dogmatów wiary katolickiej i im bardziej wyrwany z kontekstu, tym gorzej. Spójrzmy bowiem na dogmat o dziewictwie Najświętszej Maryi Panny. Tu w opisie cudu w Kanie mamy braci Pana Jezusa. Kto w bociany nie wierzy, wie, skąd się dzieci biorą. Pan Jezus owszem z Ducha Świętego poczęty, ale o Jego braciach nic już takiego w Piśmie Świętym nie ma. Co z tym fantem zrobić? To, co protestanci, czyli dogmat odrzucić?

Tłumaczy się wprawdzie, że to kuzyni, że po polsku są przecież w niektórych regionach "bracia cioteczni". Ale w Ewangelii słowa "kuzyni" nie ma. W innych przekładach, niemieckim czy angielskim, a więc językach, gdzie "cioteczność" nie funkcjonuje, też są tam "bracia". Dopiero sięgnięcie do języków semickich, jak arabskiego, daje pewną wskazówkę: mianowicie nie ma tam w ogóle odrębnych słów oznaczających brata, półbrata i kuzyna. Jednak to nie jest rozwiązanie problemu, tylko możliwość rozwiązania. Gdzie w Piśmie Świętym znajdziemy informację, że jednak byli to kuzyni? Na pewno nie w opisie cudu w Kanie. Dopiero w scenie pod krzyżem Chrystusowym, gdzie Pan Jezus swą Matkę poleca Janowi. Gdyby miał tzw. rodzonych braci, nie musiałby w tym momencie myśleć o tym, co będzie z Jego Matką po Jego śmierci - ci mieliby psi obowiązek Matką się zająć, wziąć ją do siebie.

Dokładnie tak samo ma się z winem uczynionym z wody. Słowo greckie użyte w ewangelicznym opisie dopuszcza, iż nie chodziło o napój alkoholowy, lecz że mógł to być bezalkoholowy sok gronowy. Ale to tylko możliwość. To, że Pan Jezus rzeczywiście nie upił podpitych, jak się powszechnie zakłada, gości weselnych, wynika z innych miejsc w Ewangelii. Których? To niech już odszukają samodzielnie ci, którzy Chrystusowi uraczenie alkoholem przypisują. Podpowiedzmy tylko, że takie miejsca są i to kilka.

Zorganizowany ruch oporu przeciw pijackiemu terrorowi

W obliczu niekorzystnych zmian obyczajowości ku krzewieniu trzeźwości tworzono w Polsce oddolnie wiele organizacji. Wymieńmy tu tylko niektóre

  1. Jednym z pierwszych polskich działaczy przeciwalkoholowych był Święty ojciec Jan Stanisław Papczyński (1631-1701), spowiednik króla Jana Sobieskiego i założyciel zakonu OO. Marianów. Zdając sobie sprawę z tego, że jedną z przyczyn chylenia się Polski ku upadkowi jest pijaństwo - poruszał ten problem w swojej pracy duszpasterskiej a sam zdecydował się na abstynencję, nakazując jednocześnie jej przestrzeganie sformowanemu przez siebie zakonowi. Z tego powodu zakon OO. Marianów można uznać za prekursora polskich organizacji trzeźwościowych. (Bohdan T. Woronowicz. "Historia ruchów trzeźwościowych i abstynenckich w Polsce" )
  2. ojciec alkohologii polskiej dr Jakub Szymkiewicz (1775 -1818) oraz jego bliski współpracownik prof. Jędrzej Śniadecki (1768 - 1838) utworzyli w Wilnie w 1817 roku Towarzystwo Szubrawców, którego celem było zwalczanie "przywar i nałogów".
  3. W 1837 w Sztumie utworzono Towarzystwo Wstrzemięźliwości,
  4. Błogosławiony ks. Bronisław Markiewicz z Franciszkiem Wężykiem założył w 1839 Towarzystwo "Powściągliwość i Praca",
  5. W 1840 roku powstało "Centralne Towarzystwo ku przytłumieniu używania wódki w W. Ks. Poznańskim" z siedzibą w Kórniku,
  6. ks. Jan Alojzy Ficek w 1844 r założył Towarzystwo Wstrzemięźliwości i Trzeźwości,
  7. Działalność trzeźwościową Braci Mniejszych Kapucynów w Zakroczymiu w 1844 r. rozpoczął o. Rajmund Smerdziński. Kontynuował ją o. Franciszek Szymanowski i bł. o. Honorat Koźmiński, który apostolstwo trzeźwości uczynił szczególnym charyzmatem zakładanych przez siebie zgromadzeń, m.in. Zgromadzenia Służek Najświętszej Maryi Panny Niepokalanej.
  8. W roku 1887 udało się zorganizować w Kórniku, Towarzystwo Szerzenia Wstrzemięźliwości.
  9. W 1902 roku na terenie Galicji Wincenty Lutosławski założył bardzo prężne i związane z ideą odrodzenia narodowego stowarzyszenie "Eleuteria - Wyzwolenie",
  10. W 1903 powstało stowarzyszenie - "Eleusis" oraz "Towarzystwo Trzeźwości",
  11. w 1906 roku powołano stowarzyszenie "Ethos".
  12. Od 1902 roku działał na terenie Poznańskiego i Małopolski Związek Księży Abstynentów założony przez alumnów Seminarium Duchownego w Poznaniu.
  13. W Warszawie Towarzystwo Higieniczne utworzyło specjalny wydział przeciwalkoholowy, a w 1909 roku zorganizowało pierwszą w Polsce wystawę przeciwalkoholową.
  14. Na terenie Królestwa Polskiego działały też takie organizacje przeciwalkoholowe jak "Przyszłość", "Zaranie" (grupujące młodzież wiejską) oraz od 1909 roku młodzieżowa organizacja abstynencką w Mińsku Mazowieckim.
  15. Bł. ks. Józef Czempiel powołał Stowarzyszenie Abstynentów (ok. 1910 r).
  16. W odrodzonej Polsce, udało się powołać (18 kwietnia 1919 w Warszawie) Polskie Towarzystwo Walki z Alkoholizmem "Trzeźwość" jednoczące działaczy przeciwalkoholowych z byłych zaborów. Do bardziej znanych organizacji trzeźwościowych i abstynenckich w okresie międzywojennym należały poza "Trzeźwością":
    1. Abstynencka Liga Kolejowców,
    2. Koło Lekarzy Abstynentów,
    3. Wileńskie Towarzystwo Walki z Alkoholizmem i Innymi Nałogami,
    4. Katolicki Związek Abstynentów,
    5. Polski Związek Księży Abstynentów,
    6. Związek Nauczycieli Abstynentów,
    7. Związek Akademików Abstynentów oraz
    8. Polska Liga Przeciwalkoholowa.
    Sługa Boży Ks. prałat Antoni Henryk Szuman (http://www.meczennicy.pelplin.pl/?a=1&id=96&tekst=88) od pierwszych lat pracy kapłańskiej angażował się w ruch abstynencki. Prowadził w tej dziedzinie ożywioną działalność, zakładając w parafiach, gdzie pracował, koła abstynenckie nazywane „Wyzwolenie”. W 1911 roku uczestniczył w Międzynarodowym Kongresie Przeciwalkoholowym w Scheveningen w Holandii, a w 1934 roku na Polskim Kongresie Przeciwalkoholowym w Krakowie wygłosił odczyt pt.: „Co przemawia za osobistą abstynencją kapłana”, później w 1934 roku opublikowany w „Miesięczniku Diecezji Chełmińskiej”. Przez długi okres pełnił obowiązki prezesa Pomorskiego Koła Księży Abstynentów, a z polecenia księdza biskupa chełmińskiego Stanisława Wojciecha Okoniewskiego ułożył w 1931 roku nowy „Statut Bractw i Związku Bractw Wstrzemięźliwości pod opieką MB Gromnicznej w Diecezji Chełmińskiej”.

    Po wielu latach pracy polski ruch abstynencki zdołał wypracować własne metody działania, które zwięźle sformułował kard. A. Kakowski, stwierdzając, że trzeźwość i umiarkowanie stopniowo przygotowują do całkowitej abstynencji, natomiast całkowita abstynencja wielu prowadzi do trzeźwości wszystkich.

  17. sługa Boży ks. Franciszek Blachnicki w 1957 r. zainicjował akcję przeciwalkoholową nazwaną Krucjatą Wstrzemięźliwości, reaktywowaną 8 czerwca 1979 r w Nowym Targu jako Krucjata Wyzwolenia Człowieka.
  18. Po II wojnie światowej inicjatorem franciszkańskiej akcji trzeźwościowej stał się o. Benignus Sosnowski - twórca Ośrodka Apostolstwa Trzeźwości w Zakroczymiu.
  19. W 1948 i 1949 r. na skutek katolickiej akcji antyalkoholowej 118 tyś. polskich katolików złożyło przyrzeczenie abstynencji. Większość z nich wyrzekła się nie tylko wódki, ale również piwa i wina. (za http://salwowski.msza.net/m/pub/czy-abstynencja-jest-niekatolicka.html)
  20. 17.6.1959 Episkopat Polski ogłosił swe Wytyczne dla kościelnej działalności trzeźwościowej, w których m.in. „Episkopat wymaga także, żeby przyjęcia wiernych z okazji […] uroczystości rodzinnych odbywały się bez alkoholu. W wypadku urządzenia weselnego przyjęcia bez alkoholu biskup ordynariusz prześle nowożeńcom swoje specjalne błogosławieństwo pasterskie.”
  21. Od 1968 obchodzony jest co roku w Kościele w Polsce Tydzień Modlitw o Trzeźwość Narodu Polskiego
  22. 19 września 1982 r odbyła się pielgrzymka apostołów trzeźwości na Jasną Górę. Tam proklamowano reaktywowanie działalności dawnych Bractw Trzeźwości pod nazwą Ruch Trzeźwości im. św. Maksymiliana Kolbego.
  23. W 1986 r założono w Kamesznicy Złotą Księge Małżeństw Wesel Bezalkoholowych Parafii Kamesznica; dedykację do tej Księgi wpisał osobiście Ojciec Święty Jan Paweł II 5.7.1992 r podczas pielgrzymki parafian ze swym proboszczem Ks. Władysławem Zązlem.
  24. W Polsce w wielu miejscach organizuje się wesela bezalkoholowe, bezalkoholowe bale niepodległosci, bezalkoholowe bale sylwestrowe, bezalkoholowe zabawy karnawałowe, bezalkoholowe andrzejki i inne imprezy.
  25. W 2017 ks. bp Tadeusz Bronakowski zorganizował Narodowy Kongres Trzeźwości, który proklamował Narodowy Program Trzeźwości.

W tę paletę działań ku otrzeźwieniu wszystkich wpisuje sie także Ruch "Wesele Wesel" który w 1995 r zainicjował ks. Władysław Zązel.

Albo Polska będzie trzeźwa albo jej wcale nie będzie

Odzyskanie niepodległości w roku Pańskim 1918 nie było teatrem jednego aktora. Wręcz przeciwnie - od lata 1918 w całej Polsce spontanicznie tworzono struktury niepodległego polskiego państwa odbierając czy to pokojowo czy siłą atrybuty władzy administracji zaborców (patrz powstania na Śląsku, w Wielkopolsce, na Pomorzu itd.)

Ta determinacja Polaków wynikała z trudnej nauki, jakiej zaborcy Polakom udzielili - tylko we własnym niepodległym państwie dane będzie Polakom spokojnie żyć i pracować, wieść życie ciche, spokojne, uczciwie, pobożnie. Był to wyraz trzeźwego myślenia znakomitej części polskiego żywiołu. Nie jest przypadkiem, że święto Niepodległości przypada w święto Patrona Abstynentów, Św. Marcina. W wolnej Polsce, bez mieszania się obcych, konsumpcja alkoholu spadła poniżej 1l na głowę.

Dziś tego trzeźwego myślenia nam bardziej potrzeba niż zdrowia czy codziennego chleba. Naród Polski znany był z tego, że nie żył ze zbójectwa tylko z własnej pracy. Dziś jak nigdy dotąd uczciwe wykonywanie pracy, a więc życie z pracy rąk swoich wymaga trzeźwego stylu życia. Wszak żyjemy w czasach złozonych technologii, elektronicznej komunikacji, wysokich pecyzji i dokładności. Kapitałem, który najbardziej się liczy, jest kapitał ludzki. Picie alkoholu jest niszczeniem tego kapitału, a więc i niszczeniem podstaw ekonomicznych państwa jak i rodziny.

Dlatego trzeźwość Narodu to zadanie priorytetowe na dziś jak i na przyszły dziesięcio- a nawet stulecia. Abstynencja od alkoholu to podstawowa forma służby Narodowi i Państwu.

Ale winniśmy wyjść poza osobostą postawę.

Należy promować trzeźwy styl życia

Powiadamiajmy krewnych i znajomych o bezalkoholowych balach, zabawach, wieczorkach, wycieczkach, dyskotekach, spotkaniach towarzyskich itp. Informujmy o sklepach spożywczych, kwiaciarniach, kawiarniach, restauracjach, hotelach, gdzie nie serwuje/nie sprzedaje się alkoholu.

Reagujmy, gdy w miejscach, gdzie jest zakaz picia, jest on łamany, np. informując policję, jeśli zwrócenie uwagi pijącym byłoby niebezpieczne.

Protestujmy przeciw reklamom, czy kryptoreklamom alkoholu w mediach, na billbordach itp. Jest ona zakazana.

Informujmy o bezalkoholowych piosenkach, filmach, książkach, itp. Propagujmy informacje o wykładach, kazaniach, prelekcjach o trzeźwości oraz o szkodliwości alkoholu.

Rozpowszechniajmy dobre dowcipy promujące trzeźwość i piętnujące pijaństwo.

Przy zakupach np. kartkek z życzeniami zwracajmy uwagę na to, aby były bezalkoholowe - np. ślub kojarzyć z obrączkami a nie kieliszkami.

Wreszcie pochwalajmy sklepikarzy, twórców kultury i innych tworzących klimat bezalkoholowy w swej działalności gospodarczej czy kulturalnej.

Należy uczestniczyć w życiu kultury trzeźwości

Nie tylko propagujmy informacje o działaniach trzeźwościowych, ale i je wspierajmy poprzez partycypację w bezalkoholowych zabawach, kupowaniu w bezalkoholowych sklepach, korzystanie z bezalkoholowych dóbr kultury.

Należy organizować trzeźwe życie społeczne

Wreszcie w ramach naszych możliwości sami zakładajmy takie biznesy, twórzmy kulturę.

Organizujmy się, na wzór rodziców walczących z pornografią, w grupy zbierające i upowszechniające w sposób systematyczny wiedzę nt. złych i dobrych sklepów, dzieł itd. prowadząc np. stosowne wykazy na stronach internetowych itp.

na podstawie http://www.trzezwosc.nonpossumus.pl/, http://trzezwosc.ovh.org/, http://www.qcm2.quicksilver.pl/,